บทนิเทศ   
แผนผังศาสนพิธี 

บทที่ ๑ กุศลพิธี

๑. พิธีแสดงตนเป็นพุทธมามกะ 

• ระเบียบพิธีในการแสดงตนเป็นพุทธมามกะ คำนมัสการ 
• คำปฏิญาณตน 
• คำอาราธนาเบญจศีล 
• คำสมาทานเบญจศีลพร้อมทั้งคำแปล& nbsp;

๒. พิธีเวียนเทียนในวันสำคัญทางพุทธศาสนา 

• วันวิสาขบูชา
• วันอัฏฐมีบูชา
• วันมาฆบูชา
• วันอาสาฬหบูชา
• ระเบียบพิธี 

๓. พิธีรักษาอุโบสถ 

• ระเบียบพิธี 
• คำประกาศองค์อุโบสถ
• คำอาราธนาอุโบสถศีล
• คำสมาทานอุโบสถศีล
• คำอาราธนาธรรมพิเศษ 
• คำสวดประกาศท้ายฟังธรรม
• คำลากลับบ้าน 

บทที่ ๒ บุญพิธี
๑. พิธีทำบุญงานมงคล

• พิธีทำบุญเลี้ยงพระ 
• ระเบียบปฏิบัติ 
• ก. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายเจ้าภาพ 
  • ๑. การอาราธนาพระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ 
  • ๒. การเตรียมที่สำหรับตั้งพระพุทธรูปพร้อมเครื่องบูชา
  • ๓. การเตรียมสถานที่และบริเวณพิธี 
  • ๔. การวงด้ายสายสิญจน์ 
  • ๕. การอัญเชิญพระพุทธรูปมาตั้งบนที่บูชา
  • ๖. การปูลาดอาสนะสำหรับพระสงฆ์
  • ๗. การเตรียมเครื่องรับรองพระสงฆ์ 
  • ๘. การตั้งภาชนะสำหรับทำน้ำมนต์ 
  • ๙. การจุดเทียนธูปที่โต๊ะหมู่บูชา 
  • ๑๐. ข้อปฏิบัติในวันเลี้ยงพระ 
  • ๑๑. การถวายข้าวพระพุทธ& nbsp;
• ข. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายสงฆ์ 
  • ๑. การใช้พัด 
  • ๒. ข้อปฏิบัติเมื่อเริ่มพิธี 
  • ๓. การเจริญพระพุทธมนต์
  • ๔. การทำน้ำพระพุทธมนต์
  • ๕. การประพรมน้ำพระพุทธมนต์ 

๒. พิธีทำบุญในงานอวมงคล

• ๑) พิธีทำบุญหน้าศพ 
• ก. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายเจ้าภาพ 
  • ๑. การอาราธนาพระสงฆ์สวดพระพุทธมนต์ 
  • ๒. การเตรียมสายโยงหรือภูษาโยง
  • ๓. การจุดธูปเทียนหน้าศพและโต๊ะบูชา
  • ๔. ข้อปฏิบัติในวันเลี้ยงพระ 
• ข. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายสงฆ์ 
  • ๑. การใช้พัด 
  • ๒. ระเบียบการสวดพระพุทธมนต์
  • ๓. การชักผ้าบังสุกุล 
• ๒) พิธีทำบุญอัฐิ 
• ก. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายเจ้าภาพ
• ข. ระเบียบปฏิบัติฝ่ายสงฆ์& nbsp;

บทที่ ๓ ทานพิธี

• ทานวัตถุ ๑๐ ประการ 
• ประเภทของการถวายทาน 
• ระเบียบและวิธีการถวาย 
• คำถวายสังฆทาน (ประเภทสามัญ) 
• คำถวายสังฆทาน (ประเภทมตกภัตอุทิศผู้ตาย)
• คำถวายสลากภัต 
• คำถวายข้าวสาร 
• คำถวายเภสัชทานมีน้ำผึ้งเป็นต้น 
• คำถวายเสนาสนะ กุฏิ วิหาร 
• คำถวายศาลาโรงธรรม 
• คำถวายผ้าวัสสิกสาฎก 
• คำถวายผ้าจำนำพรรษา 
• คำถวายผ้าอัจเจกจีวร 
• คำถวายผ้าป่า 
• คำถวายผ้ากฐิน (แบบที่ ๑) 
• คำถวายผ้ากฐิน (แบบที่ ๒) 
• คำถวายธูปเทียนดอกไม้เพื่อบูชา
• คำถวายกระทงสำหรับลอยประทีป
• คำถวายธงเพื่อบูชา 
• คำถวายเวจกุฎี (ห้องน้ำ) 

บทที่ ๔ ปกิณกะ

• ๑. วิธีแสดงความเคารพพระ 
• ๒. วิธีประเคนของพระ 
• ๓. วิธีทำหนังสืออาราธนาและทำใบปวารณาถวายจตุปัจจัย
• ๔. วิธีอาราธนาศีล อาราธนาพระปริตร อาราธนาธรรม 
  • คำอาราธนาศีล ๕ 
  • คำอาราธนาพระปริตร 
  • คำอาราธนาธรรม 
• ๕. วิธีกรวดน้ำ
  • คำกรวดน้ำแบบสั้น 
  • คำกรวดน้ำแบบย่อ 
  • คำกรวดน้ำแบบยาว 
  • คำกรวดน้ำแบบพิเศษ (พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๔) 

  ---

  พิธีกรรมหรือระเบียบแบบแผนที่จะพึงปฏิบัติในทางพระศาสนานั้น เรียกว่า “ ศาสนพิธี” ศาสนาทุกศาสนานั้นต่างก็มีพิธีกรรมที่จะต้องปฏิบัติ ในศาสนาของตน พิธีกรรมทุกอย่างนั้นเกิดขึ้น หลังมีการประกาศศาสนา โดยมีศาสดาของแต่ละศาสนาเป็นผู้บัญญัติขึ้นเองบ้าง เหล่าพระสาวก และหมู่ชนผู้นับถือศาสนานั้นตั้งขึ้นเพิ่มเติมบ้าง เพื่อให้การประกอบพิธีกรรมนั้นมีความเป็นระเบียบเรียบร้อยและสำเร็จผลตามที่มุ่งหมาย คือ ละชั่ว ทำดี ชำระจิตตนให้ผ่องใส

  ในระยะเริ่มแรกที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้แล้วตั้งพระพุทธศาสนาขึ้นนั้น ศาสนพิธีหรือพิธีกรรมต่างๆ ยังไม่มีเหมือนดังเช่นปัจจุบันนี้ เนื่องจาก ว่ายังไม่มีคนผู้เลื่อมใสนับถือ จึงไม่เกิดมีพิธีกรรมอะไรที่จะต้องปฏิบัติ   แต่เมื่อพระพุทธเจ้าได้ทรงประกาศศาสนาออกสั่งสอนโปรดสัตวโลกแล้ว ก็มีคนเลื่อมใสนับถือเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ จึงเกิดมีพิธีกรรมหรือข้อที่จะพึงปฏิบัติที่จะใช้ประกอบพิธีกรรมต่างๆ ขึ้นตาม ซึ่งจะเกี่ยวกับ พิธีทำบุญ ได้แก่

  • การให้ทาน 
  • การรักษาศีล 
  • การอบรมจิตใจให้ผ่องใส

  ดังนั้น พระพุทธเจ้าจึงได้บัญญัติพิธีกรรมหรือแบบแผนอย่างเป็นระเบียบขึ้นมาใช้ในการทำบุญเหล่านี้ และต่อมาภายหลังจากที่พระพุทธเจ้า ได้เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว เหล่าพระสาวกก็ตั้งพิธีกรรมขึ้นสมทบกับ ที่พระพุทธองค์บัญญัติไว้อีก จึงเกิดมีพิธีกรรมขึ้นมากมาย พิธีกรรมใด เป็นที่นิยมและยอมรับปฏิบัติสืบๆ กันมาจนเป็นประเพณี พิธีกรรมนั้นก็กลาย เป็นศาสนพิธี

  ศาสนพิธีในพระพุทธศาสนานั้นมีมาก แต่ก็พอจัดเป็นหมวดๆ ได้  ๔ หมวด คือ

  • ๑) กุศลพิธี  พิธีการบำเพ็ญกุศล
  • ๒) บุญพิธี  พิธีการทำบุญ
  • ๓) ทานพิธี  พิธีการให้ทาน
  • ๔) ปกิณกพิธี  พิธีเบ็ดเตล็ดทั่วไป

  ในเล่มนี้จะได้แสดงศาสนพิธีทั้ง ๔ หมวด ซึ่งจะคัดเอาเฉพาะพิธีกรรมที่สำคัญ เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาต่อไป